Musée de Cluny presenteert dit fabeldier en zijn betekenis in al zijn facetten en kunstuitingen. Spreekt de eenhoorn tot de verbeelding, de setting van de presentatie doet dit al evengoed. De locatie van het Nationaal Museum van de Middeleeuwen is ronduit uniek, nl. gelegen op de overblijfselen van de Gallo-Romeinse baden van Cluny.
Foto’s en tekst: Chris Rachel Spatz
Symboliek
Een eenhoorn (licorne) is een mythisch dier dat een puntige hoorn draagt midden op het voorhoofd. Vaak heeft het dier een lijf van een paard, maar het kan ook andere vormen aannemen, zelfs dat van een vis. Dit fabeldier staat voor zuiverheid en genade en menig kunstenaar liet zich erdoor inspireren in de meest uiteenlopende takken van de kunst. In sommige culturen werd geopperd dat dit magisch wezen enkel kon gevangen worden door een maagd. De eenhoorn wordt ook genezende eigenschappen toegeschreven, vooral zijn hoorn.
Universeel, tijdloos en in alle kunsten
De presentatie van de variatie eenhoorns start in het monumentale frigidarium van de Gallo-Romeinse baden. Sculpturen, tekeningen, schilderijen, wandtapijten, boeken, wapenschilden, voorwerpen, stoelen… overal is de eenhoorn aanwezig. Vaak wordt hij gekoesterd door een meisje of door de Maagd. Misschien is de prehistorische muurtekening in de Chauvet grot in de Ardèche in Frankrijk wel een eenhoorn. De meest voorkomende afbeelding op antieke zegels uit de Indusbeschaving is die van een eenhoorn. Zo’n precieuze Indus-zegel prijkt in de eerste vitrine van de expositie. En wat te zeggen van het gevleugelde exemplaar in het oude Perzische paleis van Shushan, het huidige Shush in Iran en zijn verschijning in Perzische verhalen. De Grieken beschrijven het mythologisch wezen als unicornus. China kent het als Qilin. Een exemplaar heft het hoofd op naar de bezoeker. Een Japanse netsuké, een voorwerp zo klein dat het gemakkelijk aan de kimono kan bevestigd worden, toont een zittende eenhoorn of Kirin. Volgens de legende zou een eenhoorn verschenen zijn aan de moeder van Confucius, voor zijn geboorte. In de Joodse Talmoed brengt Adam een uniek dier met één hoorn als dankoffer aan God. In het middeleeuwse Europa verschijnt het in de heraldiek en in legendes. Jacob van Maerlant schrijft in zijn bestiarium – of ‘beestenboek’ (ongeveer 1266) over de espentein als aanduiding van de naam eenhoorn. Rond 1300 gebruikt Marco Polo de naam eenhoorn om de neushoorn te beschrijven, een dier waarop het fabeldier het meest lijkt in zijn hoedanigheid als zoogdier. Leonardo da Vinci beeldt het mythische dier af in zijn schetsen. Het verschijnt in La tentation du saint Antoine van Gustave Flaubert en op een schilderij van Gustave Moreau. De versie van Nicci de Saint Phalle haar ‘licorne’ is opgenomen in de expositie.
Even duikt het mysterieuze dier op in de Harry Potter-boeken en Le Secret de la Licorne (Het geheim van de Eenhoorn) is de titel van het elfde album uit de stripreeks De Avonturen van Kuifje. Onlangs ontdekte een onderzoeksteam in China een dier dat op een eenhoorn lijkt. Het is evenwel…een vis. Dit dier dat niet bestaat houdt de mensen bezig en overspant werkelijk alle tijden en culturen. Is uw nieuwsgierigheid gewekt, dan zal deze tentoonstelling u alvast tegemoetkomen in uw zoektocht naar meer over de fabelachtige ‘Licorne’.
De dame met de eenhoorn
De kers op de taart is uiteraard de kamer met de serie van zes immense wandtapijten van rond 1500. Vijf tapijten vormen een allegorische voorstelling van de zintuigen. Tastzin, smaak, reuk, gehoor en zicht worden subliem uitgebeeld. De eenhoorn wijkt niet van de zijde van de dame. De Franse schrijfster George Sand heeft het erover in haar teksten en correspondentie en brengt daardoor (half negentiende eeuw) de wandtapijten weer onder de aandacht. Het zesde wandtapijt koestert zich in mysterie met de naam À mon seul désir (Mijn enige verlangen). Aan u om er een eigen invulling aan te geven…
Voorzie genoeg tijd om de rest van dit prachtig museum en unieke locatie te ontdekken, waaronder de originele koppen die ooit de gevel van de Notre-Dame sierden.
Praktisch
Musée de Cluny
28 rue Du Sommerard
75005 Parijs
Dagelijks geopend van 9:30u tot 18:15 u, behalve op maandag.
Website & tickets Muse de Cluny >>>>
