Renoir et l’amour in Musée d’ Orsay

Tekst en Foto’s Chris Rachel Spatz

Renoir en de Liefde
Pierre-Auguste Renoir (1841-1919) tekent en schildert de liefde. Een tweeluik bestaande uit een zestigtal schilderijen, gemaakt tussen 1865 en 1885, en zo’n honderd tekeningen vormt deze rijke expositie in Musée d’ Orsay, ooit een Parijs treinstation. Het 150-jarig jubileum van Bal du Moulin de la Galette is de aanleiding tot deze tentoonstelling.

Renoir als tekenaar Mijn parcours vangt aan bij de vaak intieme tekeningen, in tegenstelling met dat van de meeste bezoekers. Deze langzame intro via een honderdtal tekeningen, aquarellen, pastels en gouaches schept aldus een inniger band met de man en zijn oeuvre dan de plotse confrontatie met zijn schilderijen. Soms zijn het voorbereidende studies voor tableaus.

Het vertelt wat Pierre-Auguste Renoir hanteerde: potlood, zacht pastelkrijt of het hardere Conté-krijt, houtskool, pen en zwarte of rode inkt. Het is alsof je in zijn atelier over zijn schouder meekijkt. Figuurstudies en naakten zijn vaak uitgevoerd in sanguinetechniek met roodbruin krijt of pigment. De tekeningen in de aparte expositieruimte in Musée d’Orsay onthullen een deel van het creatief proces en tonen vaak verbanden met latere schilderijen. Het grafisch werk van Renoir is beduidend kleiner dan zijn doeken, minder bekend en werd niet zo vaak geëxposeerd.

Renoir, schilder van de ‘joie de vivre’
Levensvreugde spat tussen 1865 en 1885 van Renoirs schilderijen. Dansende koppeltjes, galante feesten, mensen wandelend op de boulevards, ontmoetingen op het terras van cafés, in het theater, familiegeluk, boottochtjes…het zijn favoriete onderwerpen gedurende die twee decennia. La Grenouillère (1869) is een geliefde ontspanningsplek aan de Seine, dichtbij Bougival, waar kunstenaars elkaar ontmoeten om te zwemmen, te roeien, te drinken en te flirten. Stadsmeisjes maar ook modellen en courtisanes participeren in deze, voor die tijd, opmerkelijke vrouwelijke vrijheid-blijheid. Deze speelse en informele sfeer inspireert Renoir. Hij observeert en schildert zonder enige pretentie van kritiek. Het resultaat is een soort utopie. La Promenade (1870-1875) is een romantische weergave van een wandelend stelletje. Op Le Déjeuner (1875–1876) zit een koppel samen aan tafel, een dagelijks moment in een intieme setting. Deze werken getuigen eerder van een galante harmonie dan van erotiek. De Moulin de la Galette (1876) is een ontmoetingsplaats waar mannen en vrouwen, volwassenen en kinderen en verschillende sociale lagen van de bevolking elkaar treffen. Arbeidsters dansen er met mannen uit de bourgeoisie. Renoirs opgewekte, kleurrijke impressionisme registreert het. De windmolen staat er nog in de rue Lepic met het restaurant Moulin de la Galette, maar de ‘joie de vivre’ van Renoirs schilderijen is verdampt.

Op Le Déjeuner des canotiers (1880-1881), een restaurant aan de Seine, schildert Renoir een groep mensen die samen genieten van hun vrije tijd. Er is een onderling aangenaam contact tussen de personages voelbaar. Zijn latere partner en echtgenote Aline staat links op de voorgrond met roze wangen en een hondje. Renoir lijkt vaak dezelfde types te portretteren, zowel mannen als vrouwen. Zijn romantische onderwerpen in losse penseelstreken en licht kleurenpalet zijn meer dan mooie plaatjes, ze portretteren het vrije tijdsleven van de moderne Parijzenaar. De grote stadsvernieuwing van Georges-Eugène Haussmann, tussen 1853 en 1870, waarbij brede boulevards en parken worden aangelegd dient de vrijetijdsscènes van de impressionisten. La Balançoire (1876) toont bijvoorbeeld een vrouw op een schommel in een park. De wonden van afgebroken wijken in de stad komen niet in beeld. Renoir vervult een korte militaire dienst in 1871 en keert daarna naar Parijs terug. De zwarte dagen van de Pruisische Oorlog (1870-1871) en de bloedige van de Commune (18 maart tot 28 mei 1871) waarbij Parijs op zijn kop staat, trekken voorbij. Na de breuk met Lise, die op menig schilderij voorkomt, ontmoet de kunstenaar eind jaren zeventig Aline Charigot. In 1885 wordt hun eerste zoon, Pierre, geboren. In 1890 volgt een huwelijk. Die twee decennia omvatten dus zowel historisch als privé donkere dagen naast dagen van geluk en liefde.
‘Renoir ziet alles rooskleurig,’ beweerde de schrijver Guy de Maupassant, zijn vriend en compagnon de route in La Grenouillère. Een levensvreugde die we nu aflezen van zijn tableaus uit de gepresenteerde periode 1865-1885.

Renoir et L’Amour / Renoir dessinateur